Etapy rozwoju rodziny trzmielej

W rocznym cyklu rozwoju rodziny trzmielej występują następujące etapy:

  1. Początek składania jaj przez królową.
  2. Wyjście pierwszych robotnic.
  3. Królowa przechodzi od składania jaj diploidalnych ? z których wylęgają się robotnice i królowe, do składania jaj haploidalnych ? z których wylęgają się tylko samce ? jest to tzw. ?switch point"
  4. Początek produkcji królowych.
  5. Utrata dominacji przez królową ? część robotnic i młodych samic odnosi się agresywnie do królowej i ostatecznie dochodzi do pozbawienia królowej jej funkcji.

Etapy rozwoju rodziny trzmielej
Trzmiele

Tempo rozwoju rodziny trzmielej na początku jest bardzo powolne by po przekroczeniu pewnego krytycznego punktu  ? pojawieniu się odpowiedniej liczy młodych robotnic, doprowadzić do wręcz niebywałej eksplozji rozwoju.

Wyróżniamy także dwa modele rozwoju rodziny trzmielej. Modele te różnią się od siebie czasem w którym matką zaczyna składać jajeczka haploidalne.

Jeśli moment ten następuje wcześnie prowadzi to do powstania zdecydowanej dominacji samców trzmieli kosztem jednoczesnego spadku liczby robotnic i wręcz ledwie zauważalnej obecności młodych samic.

Druga strategia wiąże się z późnym rozpoczęciem ?produkcji" samców oraz młodych samic. W tym wypadku ilość samców tylko nieznacznie przekracza ilość młodych samic, a ich ilość łącznie jest znacznie mniejsza niż ilość robotnic w gnieździe.

Bardzo zdumiewający wręcz jest fakt, że w każdym z tych przypadków średnia, łączna biomasa całego gniazda jest prawie identyczna.

Źródło: Józef Banszak "Ekologia pszczół"

Zalety trzmieli

Trzmiele obok pszczoły miodnej są najważniejszymi owadami zapylającymi w naszej strefie klimatycznej.

trzmieleW Polsce w naturze występuje prawie 30 gatunków trzmieli. Jako kryjówki do budowania gniazda używają dziupli, nory krecie czy zwykłe szczeliny w murach lub  deskach. Zimują w stanie hibernacji jedynie zapłodnione samice, które budząc się wczesną wiosną ? w zależności od warunków pogodowych i gatunku trzmiela od   marca do początku maja. Gdy samica znajdzie już dogodne miejsce na gniazdo, przynosi pyłek który jest pokarmem dla larw i składa jajka.

Larwy trzmieli są bardzo wrażliwe na spadki temperatury dlatego też matka ogrzewa je utrzymując, gdy to jest konieczne podwyższoną temperaturę w gnieździe. Rozwój larw trzmielich trwa 21 dni. Młode robotnice już po 1-2 dniach są zdolne do wylotu po pokarm. Wtedy już matka może zająć się wyłącznie składaniem jaj i pracą w gnieździe. W połowie lata liczba robotnic trzmielich w gnieździe może osiągać w zależności od gatunku i warunków rozwojowych od kilkudziesięciu do nawet kilkuset osobników. Wtedy też w rodzinie pojawiają się młode samce i samice zdolne do rozrodu. Samice odbywają kopulację Jednak tylko około 20% samic przeżywa do następnej wiosny i jest w stanie założyć nową trzmielą rodzinę.

Badania nad możliwością sztucznego chów trzmieli rozpoczęto w Polsce już na przełomie lat 60 i 70 rozpoczętą badania nad hodowlą trzmieli. Podobnie jak w Holandii i Belgii rodziny trzmiele hodowana na bazie matek odłowionych z natury. Najczęściej był to, i jest nadal trzmiel ziemny.

Dzisiaj trzmiele wykorzystywane są powszechnie do zapylania wielu gatunków roślin uprawnych. Najbardziej znane są z zapylania upraw pomidorów pod osłonami.

Trzmiele jako zapylacze

Trzmiele mają wiele zalet jak zapylacze. Przede wszystkim są w stanie zapylać, w przeciwieństwie do pszczoły miodnej, rośliny uprawiane pod osłonami. Do takiego zapylania pszczoła miodna w ogóle się nie nadaje. Będzie nieustannie próbować wylecieć na zewnątrz, uderzając o ściany osłon.

Trzmiele szukając pokarmu odwiedzają kwiaty charakterystycznie brzęcząc, poruszają skrzydłami, odwłokiem i tułowiem. Wprowadzają w ten sposób kwiat w wibrację o stałej częstotliwości powodując tym samym wysypywanie się pyłku przez bardzo małe otwory w pylnikach. System ten nosi nazwę zapylania wibracyjnego i jest bardzo skuteczny przy zapylaniu wielu gatunków roślin np. borówki wysokiej.

Trzmiele posiadają dłuższy języczek niż pszczoły miodne. Długość języczka trzmieli może wynosić nawet do 15 mm (gdy tymczasem pszczoły miodnej do 6,50 mm) Dzięki temu mogą zapylać kwiaty o bardzo długiej rurce korony nie uszkadzając ich.

Trzmiele zbierają mniej pokarmu z jednej rośliny muszą więc odwiedzić ich więcej, zapylając tym samym więcej roślin.

U trzmieli nie występuję system komunikacji społecznej. Tym samym robotnice nie przekazują sobie informacji na temat źródeł pożytków. Zapylają więc wszystkie kwiaty równomiernie dookoła gniazda. I nawet gdy zostanie odkryte źródło dużego pożytku poza osłoną to nie przyciągnie ono wszystkich trzmieli.

Trzmiele dobrze sobie radzą w niekorzystnych warunkach atmosferycznych. Wylatują z gniazda już przy temperaturze około 12 C a także potrafią latać nawet przy małych opadach deszczu, mżawki czy mgły.

Źródło: Trzmiele Polski, J.Banaszak; Trzmiele nie tylko pod osłonami dr inż. J.Klepacz-Baniak

Trzmiele nazwy polskie i łacińskie

  1. Trzmiel armeński - Bombus armeniacus
  2. Trzmiel ciemnopasy - Bombus ruderatus
  3. Trzmiel ciemnoskrzydły - Bombus argillaceus
  4. Trzmiel czarnopaskowany - Bombus schrencki
  5. Trzmiel gajowy - Bombus lucorum
  6. Trzmiel gajowy ciemnopasy - Bombus lucorum v. cryptarum
  7. Trzmiel gajowy wielki - Bombus lucorum v. magnus
  8. Trzmiel kamiennik - Bombus lapidarius
  9. Trzmiel leśny - Bombus pratorum
  10. Trzmiel ogrodowy - Bombus hortorum
  11. Trzmiel olbrzymi - Bombus fragrans
  12. Trzmiel ozdobny - Bombus distinguendus
  13. Trzmiel parkowy - Bombus hypnorum
  14. Trzmiel paskowany - Bombus subterraneus
  15. Trzmiel rdzawoodwłokowy - Bombus pomorum
  16. Trzmiel różnobarwny czarny - Bombus soroeensis proteus
  17. Trzmiel różnobarwny mieszaniec - Bombus soroeensis
  18. Trzmiel różnobarwny żółtopasy - Bombus soroeensis soroeensis
  19. Trzmiel rudonogi - Bombus ruderarius
  20. Trzmiel rudoszary - Bombus sylvarum
  21. Trzmiel rudy - Bombus pascuorum
  22. Trzmiel stepowy - Bombus laesus
  23. Trzmiel stepowy grzbietoplam - Bombus laesus v. maculidorsis
  24. Trzmiel szary - Bombus veteranus
  25. Trzmiel sześciozębny - Bombus wurflenii
  26. Trzmiel tajgowy - Bombus jonellus
  27. Trzmiel ukraiński - Bombus cullumanus serrisquama
  28. Trzmiel wielkooki - Bombus confusus
  29. Trzmiel wschodni - Bombus semenoviellus
  30. Trzmiel wysokogórski - Bombus pyrenaeus
  31. Trzmiel wyżynny - Bombus mesomelas
  32. Trzmiel ziemny - Bombus terrestris
  33. Trzmiel zmienny czarny - Bombus humilis
  34. Trzmiel zmienny żółty - Bombus humilis
  35. Trzmiel żółtopasy - Bombus sichelii
  36. Trzmiel żółty - Bombus muscorum